Niewypłacona dywidenda a bilans spółki – najważniejsze zasady i konsekwencje

Niewypłacona dywidenda nie pozostaje obojętna dla sytuacji majątkowej spółki, zwłaszcza gdy została już przeznaczona do wypłaty uchwałą wspólników lub akcjonariuszy. Sposób jej ujęcia wynika z zasad rachunkowości oraz momentu powstania zobowiązania.

Niewypłacona dywidenda w bilansie – jak ją wykazać?

Samo osiągnięcie zysku przez spółkę nie oznacza jeszcze powstania zobowiązania z tytułu dywidendy. Konieczne jest przeznaczenie określonej części zysku do wypłaty wspólnikom lub akcjonariuszom. W spółce z ograniczoną odpowiedzialnością zasady te wynikają przede wszystkim z uchwały o podziale zysku. Kodeks spółek handlowych określa również, komu przysługuje dywidenda oraz kiedy powinna zostać wypłacona.

Jeżeli na dzień bilansowy istnieje już zobowiązanie z tytułu przyznanej, ale niewypłaconej dywidendy, należy wykazać je po stronie pasywów. O tym, czy będzie ono zaliczone do zobowiązań krótkoterminowych, decyduje przede wszystkim termin jego wymagalności. Jeżeli termin zapłaty przypada w okresie nieprzekraczającym 12 miesięcy od dnia bilansowego, zobowiązanie ma charakter krótkoterminowy. W praktyce niewypłacona dywidenda jest wykazywana w ramach zobowiązań krótkoterminowych, gdy spełnia kryterium określone w ustawie o rachunkowości.

W bilansie niewypłacona dywidenda jest ujmowana w zobowiązaniach wobec wspólników lub akcjonariuszy. W przypadku zobowiązania krótkoterminowego może zostać wykazana w pozycji dotyczącej innych zobowiązań krótkoterminowych. Szczegółowy sposób prezentacji zależy od stosowanego wzoru bilansu i zasad przyjętych przez jednostkę.

Warto odróżnić niewypłaconą dywidendę od zysku, który nie został jeszcze podzielony. Samo wypracowanie zysku przez spółkę nie powoduje powstania zobowiązania wobec wspólników lub akcjonariuszy. Dopiero decyzja właściwego organu o przeznaczeniu zysku na wypłatę dywidendy prowadzi do powstania podstawy do rozliczenia tego świadczenia. Zysk pozostawiony w spółce nie jest więc na tej podstawie wykazywany jako zobowiązanie wobec właścicieli.

Znaczenie ma również ustalanie wyniku finansowego. Dywidenda nie jest kosztem działalności spółki i nie obniża wyniku finansowego za okres, którego zysk jest dzielony. Decyzja o jego przeznaczeniu następuje już po ustaleniu wyniku i dotyczy sposobu rozdysponowania wypracowanego zysku. Ustawa o rachunkowości oddziela bowiem ustalenie wyniku finansowego od późniejszego podziału wypracowanego zysku.

Skutki niewypłacenia dywidendy – co powinieneś wiedzieć?

Niewypłacenie dywidendy w ustalonym terminie może mieć konsekwencje zarówno dla spółki, jak i jej właścicieli. Istotne jest przede wszystkim ustalenie, czy zobowiązanie jest już wymagalne oraz z jakiego powodu wypłata nie nastąpiła. 

W przypadku spółki z o.o. zasady dotyczące terminu wypłaty dywidendy określa art. 193 Kodeksu spółek handlowych. Jeżeli uchwała wspólników określa dzień wypłaty, spółka powinna dokonać wypłaty w tym terminie. Jeżeli uchwała nie określa dnia wypłaty, dywidenda jest wypłacana niezwłocznie po dniu dywidendy.

Najważniejsze skutki to:

• Powstanie zobowiązania wobec uprawnionych do dywidendy po spełnieniu przesłanek wynikających z przepisów i uchwały właściwego organu.
• Konieczność wykazania niewypłaconej kwoty w zobowiązaniach, jeżeli istnieje ona na dzień bilansowy.
• Zmiana struktury kapitału własnego. Przeznaczenie części zysku na dywidendę wpływa na sposób rozliczenia wyniku finansowego i może prowadzić do powstania zobowiązania wobec uprawnionych do jej otrzymania. Nie oznacza to jednak, że dywidenda stanowi koszt działalności spółki ani że obciąża wynik finansowy roku, którego zysk jest dzielony.
• Brak wpływu decyzji o wypłacie dywidendy na wynik finansowy jako koszt działalności.
• Możliwość dochodzenia odsetek za opóźnienie. Jeżeli spółka nie wypłaci wymagalnej dywidendy w terminie, uprawniony może dochodzić należności wraz z odsetkami za opóźnienie na zasadach wynikających z przepisów prawa cywilnego.
• Konieczność uwzględnienia zobowiązania przy ocenie płynności oraz planowaniu przyszłych wydatków spółki.
• W przypadku wypłaty na rzecz osób pełniących również funkcje zarządcze konieczność odrębnego rozpatrzenia dywidendy i takich świadczeń jak wynagrodzenia członków zarządu, ponieważ mają one inną podstawę prawną i charakter ekonomiczny.

Warto też pamiętać, że sama obecność zobowiązania z tytułu dywidendy nie oznacza jeszcze, że spółka utraciła zdolność do regulowania swoich pozostałych zobowiązań. Oceniając jej sytuację, trzeba uwzględnić m.in. wysokość środków pieniężnych, termin wymagalności dywidendy oraz pozostałe zobowiązania.

Spółka nie wypłaca dywidendy – jakie kroki podjąć?

Jeżeli dywidenda została przyznana, ale nie trafiła do wspólnika lub akcjonariusza, warto najpierw ustalić, na jakim etapie znajduje się sprawa. Nie każda sytuacja, w której pieniądze nie zostały wypłacone, oznacza bowiem to samo. Znaczenie ma treść uchwały, dzień dywidendy oraz termin wskazany jako dzień wypłaty.

Kolejne działania mogą wyglądać następująco:

1. Sprawdź uchwałę o podziale zysku. Ustal, jaka kwota została przeznaczona na dywidendę i kto jest uprawniony do jej otrzymania.
2. Zweryfikuj dzień dywidendy. Pozwoli to ustalić krąg osób uprawnionych do świadczenia.
3. Ustal termin wypłaty. Sprawdź, czy został określony w uchwale, a jeśli nie, jakie zasady mają zastosowanie.
4. Porównaj termin z faktyczną płatnością. Jeżeli termin już minął, należy ustalić przyczynę opóźnienia.
5. Sprawdź dokumentację księgową. Jeżeli na dzień bilansowy istnieje zobowiązanie z tytułu przyznanej i niewypłaconej dywidendy, powinno zostać odpowiednio ujęte w księgach rachunkowych oraz zaprezentowane w sprawozdaniu finansowym zgodnie z zasadami rachunkowości obowiązującymi jednostkę.
6. Skontaktuj się ze spółką. W pierwszej kolejności warto uzyskać informację o przyczynie braku wypłaty i planowanym terminie uregulowania zobowiązania.
7. W razie braku zapłaty rozważ dochodzenie należności. Jeżeli świadczenie jest wymagalne, a spółka nie reguluje zobowiązania, uprawniony może podjąć odpowiednie działania prawne.

Przy analizie sytuacji warto również spojrzeć na praktykę stosowaną przez spółki dywidendowe. Sam fakt, że przedsiębiorstwo regularnie dzieli się zyskiem, nie oznacza bowiem, że każda deklarowana dywidenda zostanie wypłacona natychmiast. Ostatecznie decydują dokumenty spółki, obowiązujące przepisy oraz konkretne okoliczności danej wypłaty.

Jak niewypłacona dywidenda w bilansie wpływa na wskaźniki finansowe spółki?

Niewypłacona dywidenda może zmienić obraz sytuacji finansowej przedsiębiorstwa jeszcze przed faktycznym przelewem pieniędzy. Jeżeli zobowiązanie zostało już ujęte w księgach, rosną zobowiązania krótkoterminowe, a jednocześnie zmniejsza się kapitał własny. Sama kwota dywidendy nie obciąża jednak wyniku finansowego. Taki sposób ujęcia ma znaczenie przy interpretacji wskaźników finansowych.

Najbardziej widoczny wpływ może dotyczyć płynności. Jeżeli niewypłacona dywidenda jest zaklasyfikowana jako zobowiązanie krótkoterminowe, jej ujęcie zwiększa wartość zobowiązań krótkoterminowych. Przy niezmienionej wartości aktywów obrotowych może to obniżyć wskaźnik bieżącej płynności. Podobny efekt może wystąpić w przypadku wskaźnika szybkiej płynności. Skala wpływu zależy jednak od wysokości dywidendy w relacji do pozostałych zobowiązań i aktywów spółki.

Zmienia się również struktura finansowania przedsiębiorstwa. Spadek kapitału własnego przy jednoczesnym wzroście zobowiązań może prowadzić do pogorszenia wybranych wskaźników zadłużenia. Z tego względu analityk powinien sprawdzić, czy zmiana jest efektem rzeczywistego pogorszenia kondycji przedsiębiorstwa, czy przede wszystkim rezultatem decyzji o podziale zysku.

Szczególnej uwagi wymaga wskaźnik rentowności kapitału własnego (ROE). Na wskaźnik rentowności kapitału własnego może wpływać zmiana wartości kapitału własnego związana z podziałem zysku. Jeżeli przy niezmienionym wyniku finansowym zmniejsza się baza kapitałowa wykorzystywana w obliczeniu wskaźnika, ROE może matematycznie wzrosnąć. Nie musi to jednak oznaczać poprawy efektywności działalności operacyjnej spółki. Przy analizie warto więc uwzględnić przyjętą metodę obliczania ROE oraz dane z kilku okresów.

Po faktycznej wypłacie sytuacja zmienia się ponownie. Zobowiązanie z tytułu dywidendy zostaje rozliczone, a środki pieniężne spółki maleją. Dlatego przy analizie warto porównywać dane z kilku okresów, zamiast wyciągać wnioski wyłącznie na podstawie jednego bilansu. Pozwala to właściwie ocenić ryzyko finansowe i odróżnić skutki polityki dywidendowej od zmian wynikających z podstawowej działalności przedsiębiorstwa.