Amortyzacja degresywna pozwala szybciej rozliczać wartość niektórych środków trwałych, szczególnie w początkowym okresie ich użytkowania. Jej zastosowanie podlega jednak konkretnym zasadom. Wybór tej metody powinien uwzględniać zarówno charakter majątku, jak i obowiązujące przepisy podatkowe.
Jak obliczyć amortyzację metodą degresywną?
Obliczenie odpisu w metodzie degresywnej opiera się na wartości początkowej środka trwałego oraz stawce amortyzacyjnej wynikającej z wykazu stawek. W pierwszym roku odpis nalicza się od wartości początkowej środka trwałego, a w kolejnych latach podstawą jest jego wartość początkowa pomniejszona o dotychczasowe odpisy amortyzacyjne, ustalona na początek danego roku podatkowego.
Stawkę amortyzacyjną można podwyższyć, stosując współczynnik przewidziany dla metody degresywnej. Co do zasady nie może on być wyższy niż 2,0, dlatego przy podstawowej stawce 20% można zastosować stawkę 40%. Wyższy współczynnik, do 3,0, jest możliwy w szczególnym przypadku określonym w przepisach, dotyczącym środków trwałych używanych w zakładzie położonym na terenie wskazanych gmin o szczególnym zagrożeniu wysokim bezrobociem strukturalnym albo zagrożonych recesją i degradacją społeczną. Wysokość odpisu w pierwszym roku ustala się więc według wzoru:
odpis roczny = wartość początkowa × stawka amortyzacyjna × współczynnik podwyższający
Jeżeli środek trwały kosztował 100 tys. zł, a stawka amortyzacyjna z wykazu wynosi 20%, przy zastosowaniu współczynnika 2,0 roczny odpis w pierwszym pełnym roku amortyzacji wyniesie 40 tys. zł. W kolejnym roku podstawą obliczenia będzie wartość początkowa pomniejszona o dotychczasowe odpisy, czyli w tym przykładzie 60 tys. zł.
Warto przy tym pamiętać, że sama znajomość tego, co to jest amortyzacja, nie wystarcza do prawidłowego rozliczenia środka trwałego. Przy metodzie degresywnej znaczenie ma również moment, w którym należy przejść na metodę liniową. Przejście na metodę liniową następuje od roku podatkowego, w którym roczny odpis ustalony metodą degresywną byłby niższy od rocznego odpisu obliczonego przy zastosowaniu metody liniowej według stawki z wykazu. Od tego momentu podatnik dokonuje dalszych odpisów zgodnie z zasadami metody liniowej.
Jakie są różnice między amortyzacją degresywną a liniową?
Obie metody służą do rozłożenia wartości środka trwałego w czasie, ale różnią się sposobem ustalania wysokości odpisów. Wybór między nimi wpływa przede wszystkim na tempo ujmowania kosztów podatkowych w poszczególnych latach.
| Kryterium | Amortyzacja degresywna | Amortyzacja liniowa |
| Wysokość odpisów | Wyższe na początku okresu amortyzacji, następnie malejące | Co do zasady takie same w kolejnych okresach |
| Podstawa naliczania | W pierwszym roku wartość początkowa, a w kolejnych latach wartość początkowa pomniejszona o dotychczasowe odpisy amortyzacyjne | Wartość początkowa środka trwałego |
| Tempo rozliczania kosztu | Szybsze w początkowych latach | Rozłożone równomiernie w czasie |
| Zmiana wysokości odpisów | Odpisy zmniejszają się wraz ze spadkiem wartości środka trwałego | Wysokość odpisu zasadniczo pozostaje stała |
| Zastosowanie | Dotyczy określonych środków trwałych i podlega warunkom ustawowym | Ma szersze zastosowanie i jest podstawową metodą amortyzacji |
| Sposób rozliczania w czasie | Po osiągnięciu momentu wskazanego w przepisach następuje przejście na metodę liniową | Nie wymaga takiej zmiany metody |
| Wpływ na koszty podatkowe | Większe koszty mogą wystąpić w początkowym okresie | Koszty są bardziej równomiernie rozłożone |
Najważniejsza różnica dotyczy więc rozłożenia kosztów w czasie. Metoda degresywna pozwala na większe odpisy na początku, podczas gdy metoda liniowa zapewnia bardziej równomierne obciążenie kosztami przez cały okres amortyzacji. Ostateczny wybór powinien uwzględniać nie tylko wysokość bieżących kosztów, lecz także to, czy dany środek trwały spełnia warunki zastosowania wybranej metody.
Jakie środki trwałe można amortyzować metodą degresywną?
Metoda degresywna nie może być zastosowana do każdego środka trwałego. Przepisy ograniczają jej wykorzystanie do określonych składników majątku, dlatego przed wyborem tej formy amortyzacji trzeba sprawdzić jego klasyfikację według KŚT.
W przypadku podatników PIT metoda degresywna może być stosowana do maszyn i urządzeń zaliczonych do grup 3–6 i 8 Klasyfikacji Środków Trwałych oraz do środków transportu, z wyłączeniem samochodów osobowych. Analogiczne zasady obowiązują podatników CIT.
W praktyce oznacza to, że metodą degresywną mogą być objęte m.in. maszyny produkcyjne, urządzenia techniczne czy wybrane środki transportu. Nie wystarczy jednak samo prowadzenie działalności gospodarczej i posiadanie środka trwałego. Konieczne jest również zakwalifikowanie go do odpowiedniej grupy KŚT oraz spełnienie pozostałych warunków wynikających z przepisów.
Szczególnej uwagi wymaga amortyzacja samochodu używanego. Sam fakt, że pojazd został kupiony z drugiej ręki, nie oznacza możliwości zastosowania metody degresywnej. Samochody osobowe są bowiem wyłączone z tej formy amortyzacji, niezależnie od tego, czy są nowe, czy używane.
Dlatego przed rozpoczęciem amortyzacji warto ustalić symbol KŚT danego składnika majątku i sprawdzić, czy znajduje się on w katalogu środków, dla których ustawodawca dopuścił metodę degresywną. Pozwala to uniknąć zastosowania niewłaściwej metody i późniejszych korekt rozliczeń.
Jakie podmioty mogą stosować amortyzację metodą degresywną?
Możliwość zastosowania amortyzacji degresywnej nie jest uzależniona od wybranej formy prawnej przedsiębiorstwa. Z przepisów wynika, że z tej metody mogą korzystać zarówno podatnicy rozliczający podatek dochodowy od osób fizycznych, jak i podatnicy CIT, o ile spełnione są warunki dotyczące danego środka trwałego. W przypadku PIT zasady te określa art. 22k ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, natomiast dla podatników CIT analogiczne regulacje znajdują się w art. 16k ustawy o CIT.
Oznacza to, że z metody mogą korzystać m.in. osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, a także spółki będące podatnikami CIT. Nie ma przy tym odrębnej kategorii przedsiębiorców, którym metoda degresywna przysługuje wyłącznie ze względu na wielkość firmy. Decydujące znaczenie ma spełnienie warunków ustawowych, w tym dotyczących rodzaju amortyzowanego składnika majątku.
Warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną kwestię. Podatnik wybiera metodę amortyzacji dla danego środka trwałego przed rozpoczęciem dokonywania odpisów amortyzacyjnych. W przypadku metody degresywnej stosuje ją zgodnie z zasadami określonymi w przepisach, a w roku, w którym odpis ustalony metodą degresywną byłby niższy od odpisu według metody liniowej, przechodzi na zasady amortyzacji liniowej.
W praktyce oznacza to, że o możliwości zastosowania amortyzacji degresywnej nie przesądza sama forma prowadzenia działalności. Najpierw należy zweryfikować status podatkowy przedsiębiorcy, a następnie sprawdzić, czy konkretny środek trwały spełnia wymogi przewidziane w ustawie. Takie podejście pozwala uniknąć zastosowania metody w sytuacji, w której przepisy podatkowe jej nie dopuszczają.
