PPK obejmuje również najmniejsze firmy, jednak w przypadku mikroprzedsiębiorców przepisy przewidują szczególne zasady. Kluczowe znaczenie ma nie tylko sam status firmy, lecz także decyzje osób zatrudnionych i ich deklaracje dotyczące uczestnictwa w programie.
Kiedy weszło PPK dla mikroprzedsiębiorców?
Pracownicze Plany Kapitałowe były wprowadzane stopniowo, a mikroprzedsiębiorcy zostali objęci przepisami w ostatnim, IV etapie. Od 1 stycznia 2021 r. ustawa o PPK zaczęła obejmować pozostałe podmioty zatrudniające, niezależnie od liczby zatrudnianych osób.
Warto przy tym rozróżnić moment objęcia przepisami od terminu zawarcia umów. Dla podmiotów z ostatniego etapu ostateczny termin na zawarcie umowy o prowadzenie PPK przypadał na 10 maja 2021 r., natomiast umowę o zarządzanie PPK należało zawrzeć do 23 kwietnia 2021 r.
Samo PPK co to właściwie oznacza dla małej firmy? W praktyce jest to system długoterminowego oszczędzania, w którym środki są gromadzone z wpłat pracownika, pracodawcy oraz państwa. W przypadku mikroprzedsiębiorców przepisy przewidują jednak szczególne rozwiązanie. Sama data objęcia ustawą nie przesądza jeszcze o konieczności utworzenia PPK w każdej mikrofirmie.
Czy PPK jest obowiązkowe dla wszystkich mikroprzedsiębiorców?
Nie każdy mikroprzedsiębiorca musi faktycznie uruchamiać PPK. Kluczowe znaczenie ma w tym przypadku zachowanie osób zatrudnionych. Jeżeli wszystkie osoby zatrudnione, które nie ukończyły 55 lat, złożą deklarację o rezygnacji z dokonywania wpłat do PPK, a żadna osoba, która ukończyła 55 lat, ale nie ukończyła 70 lat, nie złoży wniosku o zawarcie w jej imieniu umowy o prowadzenie PPK, mikroprzedsiębiorca może korzystać z wyłączenia ze stosowania ustawy o PPK. W takiej sytuacji nie ma obowiązku zawierania umowy o zarządzanie PPK.
Nie oznacza to jednak, że prowadzenie działalności gospodarczej w formie mikrofirmy automatycznie zwalnia z PPK. Jeżeli choć jedna osoba zatrudniona, która wcześniej zrezygnowała z dokonywania wpłat, złoży wniosek o ich dokonywanie, mikroprzedsiębiorca przestaje korzystać z wyłączenia i musi utworzyć PPK. Podobnie będzie w przypadku osoby w wieku od 55 do 70 lat, jeżeli złoży ona wniosek o zawarcie w jej imieniu umowy o prowadzenie PPK. W takiej sytuacji powinien zawrzeć odpowiednie umowy i rozpocząć dokonywanie wpłat na rachunek uczestnika.
Warto też pamiętać, że możliwość korzystania z wyłączenia ze stosowania ustawy o PPK nie jest przyznawana mikroprzedsiębiorcy raz na zawsze. Może ono przestać obowiązywać m.in. wtedy, gdy nowo zatrudniona osoba nie złoży deklaracji rezygnacji albo pracownik, który wcześniej zrezygnował z wpłat, zdecyduje się na uczestnictwo w PPK. Znaczenie ma również utrzymanie statusu mikroprzedsiębiorcy. Przedsiębiorca powinien weryfikować, czy nadal spełnia warunki pozwalające na korzystanie z wyłączenia ze stosowania ustawy o PPK. Utrata statusu mikroprzedsiębiorcy może spowodować powstanie obowiązku wdrożenia PPK. Sytuację firmy należy zatem oceniać także przy kolejnej weryfikacji jej statusu.
Istotne znaczenie ma również wiek osób zatrudnionych. Osoby, które ukończyły 18 lat, ale nie ukończyły 55. roku życia, są objęte automatycznym zapisem do PPK, chyba że złożą deklarację rezygnacji z dokonywania wpłat. Osoby, które ukończyły 55 lat, ale nie ukończyły 70 lat, mogą przystąpić do programu wyłącznie na własny wniosek. Po ukończeniu 70 lat osoba zatrudniona nie może zostać objęta PPK.
Kto jest zwolniony z obowiązku PPK?
Mikroprzedsiębiorca może korzystać z wyłączenia ze stosowania ustawy o PPK, jeżeli wszystkie osoby zatrudnione, które nie ukończyły 55 lat, złożą deklarację o rezygnacji z dokonywania wpłat do PPK, a żadna osoba, która ukończyła 55 lat, ale nie ukończyła 70 lat, nie złoży wniosku o zawarcie w jej imieniu umowy o prowadzenie PPK. W takim przypadku mikroprzedsiębiorca nie ma obowiązku zawierania umowy o zarządzanie PPK.
Szczególne znaczenie ma również podstawa wykonywania pracy. Ustawa obejmuje m.in. osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę, a także osoby wykonujące pracę na podstawie określonych umów cywilnoprawnych, jeżeli podlegają z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Sam fakt współpracy z mikrofirmą nie wystarcza więc do automatycznego uznania, że dana osoba powinna zostać objęta PPK.
W praktyce mikroprzedsiębiorca powinien najpierw ustalić, które osoby zatrudnione są objęte ustawą o PPK, a następnie sprawdzić ich wiek oraz to, czy złożyły deklarację rezygnacji albo wniosek o zawarcie umowy o prowadzenie PPK. Dopiero na tej podstawie można ocenić, czy firma spełnia warunki wyłączenia ze stosowania ustawy.
Trzeba przy tym zachować ostrożność przy ocenie prawa do korzystania z tego wyłączenia. Status mikroprzedsiębiorcy, liczba osób wykonujących pracę oraz ich podleganie przepisom PPK powinny być analizowane według aktualnej sytuacji firmy. Zmiana sposobu zatrudnienia lub pojawienie się nowej osoby uprawnionej może spowodować, że dotychczasowe zwolnienie przestanie mieć zastosowanie.
Jakie są minusy przystąpienia do PPK?
Uczestnictwo w PPK wiąże się z finansowaniem części wpłat z wynagrodzenia pracownika. Podstawowa wpłata uczestnika wynosi 2% wynagrodzenia, natomiast podstawowa wpłata finansowana przez pracodawcę to 1,5% wynagrodzenia. Uczestnik może jednak zrezygnować z dokonywania wpłat, składając pracodawcy odpowiednią deklarację. Dla osoby, która dysponuje ograniczonym budżetem, nawet pozornie niewielkie potrącenie z pensji może więc mieć znaczenie dla bieżących wydatków.
Pewnym ograniczeniem jest także dostęp do zgromadzonych pieniędzy. Można je wycofać przed ukończeniem 60. roku życia, ale taki zwrot wiąże się z pomniejszeniem. Uczestnik nie otrzymuje dopłat państwa, 30% środków pochodzących z wpłat pracodawcy jest przekazywane do ZUS, a od dochodu z inwestowania środków pobierany jest podatek od zysków kapitałowych.
Warto więc wiedzieć, jak wypłacać z PPK zgromadzone środki, aby ograniczyć związane z tym koszty. Najkorzystniejsze zasady dotyczą wypłaty po ukończeniu 60. roku życia. Przy wypłacie 25% środków jednorazowo i pozostałych 75% w co najmniej 120-miesięcznych ratach nie trzeba płacić podatku od zysków kapitałowych.
Minusem może być również inwestycyjny charakter PPK. Pieniądze są lokowane w funduszach zdefiniowanej daty, dlatego ich wartość może się zmieniać wraz z sytuacją na rynkach finansowych. Nie oznacza to jednak, że uczestnik ponosi wyłącznie ryzyko inwestycyjne. Na rachunek trafiają także wpłaty pracodawcy i państwa, co może zwiększać atrakcyjność programu mimo wskazanych ograniczeń.
