Kwota zmniejszająca podatek wynosi obecnie 3600 zł rocznie i wynika z zastosowania 12% stawki do kwoty wolnej 30 000 zł. Nie oznacza to jednak, że w każdej sytuacji podatnik odczuje ją w taki sam sposób. Znaczenie ma m.in. sposób rozliczania dochodów i zastosowana forma opodatkowania.
Co to jest kwota zmniejszająca podatek?
Kwota zmniejszająca podatek to element konstrukcji podatku dochodowego, który obniża podatek wyliczony według skali podatkowej. Nie jest osobną ulgą ani świadczeniem wypłacanym podatnikowi. Jej działanie polega na pomniejszeniu należności podatkowej ustalonej na podstawie podstawy opodatkowania. W 2026 r. skala podatkowa przewiduje stawkę 12% do 120 000 zł podstawy, z uwzględnieniem kwoty zmniejszającej podatek w wysokości 3600 zł.
W praktyce oznacza to, że przy obliczaniu podatku według pierwszego progu nie stosuje się wyłącznie prostego przemnożenia podstawy przez 12%. Od uzyskanej wartości odejmuje się kwotę zmniejszającą. To właśnie ten mechanizm sprawia, że wysokość podatku należnego może być niższa, niż wynikałoby z samego zastosowania stawki 12%.
Znaczenie ma również sposób uwzględniania tej kwoty w trakcie roku. Jeżeli podatnik chce, aby płatnik zmniejszał pobierane zaliczki, może złożyć odpowiednie oświadczenie. Kwota 3600 zł może być wtedy stosowana w częściach. Miesięczna część wynosi 300 zł, a od 2023 r. podatnik może podzielić ją maksymalnie między trzech płatników.
Kiedy nie stosujemy kwoty zmniejszającej podatek?
Nie w każdej sytuacji podatnik może uwzględnić kwotę zmniejszającą podatek przy obliczaniu należności wobec fiskusa. Dotyczy to przede wszystkim przypadków, w których dochody nie są rozliczane według skali podatkowej albo przepisy wyłączają możliwość jej zastosowania.
- Przy podatku liniowym. Dochody przedsiębiorcy są opodatkowane stałą stawką 19%, dlatego kwota zmniejszająca podatek nie ma tu zastosowania.
- Przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych. Podatek jest obliczany od przychodu według właściwej stawki ryczałtu, a nie według skali podatkowej.
- Przy karcie podatkowej. Wysokość podatku ustalana jest w odmienny sposób, dlatego nie pomniejsza się jej o omawianą kwotę.
- Podatnik nie uzyskuje dochodu opodatkowanego skalą. Samo osiąganie przychodów nie oznacza automatycznie prawa do zastosowania tego mechanizmu.
Warto więc najpierw ustalić, w jakiej formie opodatkowane są konkretne dochody. To właśnie od tego zależy, czy kwota zmniejszająca podatek może zostać uwzględniona przy rozliczeniu.
Kto może skorzystać z kwoty zmniejszającej podatek?
Z kwoty zmniejszającej podatek mogą korzystać podatnicy rozliczający określone dochody na zasadach ogólnych. Istotne jest jednak nie samo źródło przychodów, lecz to, czy konkretny dochód podlega opodatkowaniu według skali podatkowej.
- Osoby zatrudnione na umowie o pracę. Jeśli ich dochody z pracy są rozliczane według skali podatkowej.
- Osoby pracujące na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło. W przypadku dochodów opodatkowanych na zasadach ogólnych.
- Przedsiębiorcy rozliczający działalność według skali podatkowej. Mogą uwzględnić kwotę zmniejszającą podatek w ramach rozliczenia działalności.
- Osoby uzyskujące dochody z emerytury lub renty. Świadczenia te co do zasady podlegają opodatkowaniu według skali.
- Podatnicy osiągający dochody z kilku źródeł opodatkowanych skalą. Mogą korzystać z mechanizmu, ale muszą uwzględnić łączne rozliczenie, aby nie doszło do podwójnego wykorzystania przysługującej kwoty.
W praktyce kluczowe znaczenie ma więc rodzaj dochodu i sposób jego opodatkowania, a nie sam status podatnika. Dzięki temu z kwoty mogą korzystać zarówno osoby zatrudnione, jak i przedsiębiorcy czy emeryci, o ile ich dochody są rozliczane według skali podatkowej.
Czy kwota zmniejszająca podatek dotyczy wszystkich form zatrudnienia?
Sama forma zatrudnienia nie przesądza jeszcze o możliwości zastosowania kwoty zmniejszającej podatek. Znaczenie ma sposób opodatkowania wynagrodzenia oraz zasady pobierania zaliczek przez płatnika.
- Umowa o pracę. Wynagrodzenie jest co do zasady rozliczane według skali podatkowej, dlatego płatnik może uwzględniać pomniejszenie zaliczki, jeśli podatnik złoży odpowiednie oświadczenie.
- Umowa zlecenia. Również może wiązać się z zastosowaniem kwoty zmniejszającej, jeżeli przychód podlega opodatkowaniu według skali i spełnione są warunki dotyczące jej uwzględniania przez płatnika.
- Umowa o dzieło. Przychody z tego tytułu także mogą być opodatkowane według skali, jednak sposób pobierania zaliczki zależy od konkretnej sytuacji podatnika i płatnika.
- Działalność gospodarcza. Przedsiębiorca rozliczający podatek według skali może uwzględnić kwotę zmniejszającą podatek w swoim rozliczeniu, natomiast przy innych formach opodatkowania nie ma takiej możliwości.
Trzeba więc rozróżnić rodzaj umowy od sposobu rozliczenia podatku. Dwie osoby wykonujące pracę na podstawie różnych umów mogą mieć możliwość zastosowania tego mechanizmu, jeśli ich dochody są objęte skalą podatkową.
